Güneş’ten Peş Peşe 4 Dev Patlama!

Güneş, 1-2 Şubat tarihlerinde art arda yaşanan dört güçlü X-sınıfı güneş patlamasıyla uzay hava durumunu bir anda hareketlendirdi. NOAA’nın (ABD Ulusal Okyanus ve Atmosfer Dairesi) Uzay Hava Tahmin Merkezi (SWPC) verilerine göre patlamalar, yeni güçlenen Aktif Bölge/Region 4366 kaynaklı ve bu bölge Dünya’ya dönük konuma gelirken önümüzdeki günlerde etkilerin hissedilebileceği belirtiliyor.

Patlamalar nasıl peş peşe geldi?

Hareketlilik, 1 Şubat’ta 12.33 UTC civarında kaydedilen X1.0 şiddetindeki patlamayla başladı. NOAA’nın yayımladığı güncellemelerde bu patlamanın Region 4366’dan çıktığı bilgisi yer aldı.

Asıl dikkat çeken olay ise aynı günün ilerleyen saatlerinde gerçekleşti: X8.1 seviyesindeki dev patlama, son dönemin en güçlü patlamaları arasına girdi. NOAA, bu patlamayı “R3 (Strong) radyo karartması” seviyesinde değerlendirerek, özellikle Güneş ışığı alan bölgelerde HF (yüksek frekans) haberleşme üzerinde etkiler görülebileceğini aktardı.

Ardından 2 Şubat’ta etkinlik devam etti ve ölçümlerde X2.8 ile X1.6 sınıfında iki güçlü patlama daha raporlandı. Böylece kısa bir zaman diliminde dört ayrı X-sınıfı patlama kayda geçmiş oldu.

X8.1 neden bu kadar önemli?

“X sınıfı” patlamalar, Güneş’in üretebildiği en güçlü patlama kategorisi olarak biliniyor. Bu seri içinde öne çıkan X8.1, hem enerji seviyesi hem de olası etkileri açısından bilim insanlarının ve uzay hava durumu izleme merkezlerinin radarına girdi. NOAA, Region 4366’nın önümüzdeki günlerde de M ve X sınıfı patlamalar üretebileceğini belirterek izleme çağrısını sürdürdü.

Dünya’ya etkisi olur mu? “CME” ihtimali izleniyor

Güneş patlamaları bazen tek başına ışınım etkisi yaratırken, bazı durumlarda Koronal Kütle Atımı (CME) denen dev plazma bulutları da uzaya fırlatılabiliyor. Asıl risk çoğu zaman burada başlıyor: CME Dünya’ya doğru yönelip manyetik alanla etkileşime girerse, jeomanyetik fırtınalar tetiklenebiliyor.

NOAA’nın güncellemesine göre X8.1 patlamasıyla ilişkili CME(ler) için yapılan modellemeler, “malzemenin büyük kısmının Dünya’nın kuzey ve doğusundan geçebileceğini”, ancak 5 Şubat (UTC günü) civarında “sıyırma” etkisi ihtimalini de tamamen dışlamadıklarını gösteriyor. Bu da etkilerin hafif-orta seviyede dahi olsa hissedilebileceği anlamına gelebilir.
Benzer şekilde Birleşik Krallık Meteoroloji Servisi (Met Office) uzay hava raporu da 4-5 Şubat aralığında “glancing CME impact” olasılığına dikkat çekiyor.

Olası sonuçlar: Kutup ışıkları ve teknolojik dalgalanmalar

Eğer CME Dünya’yla yeterince güçlü etkileşime girerse, iki farklı tablo ortaya çıkabilir:

Görsel şölen: Özellikle yüksek enlemlerde aurora (kutup ışıkları) olasılığı artar. Bazı dönemlerde daha güney enlemlere kadar sürpriz görüntüler görülebilir. Teknolojik etkiler: Uydu sistemleri, GPS hassasiyeti, radyo haberleşmesi ve elektrik şebekelerinde dalgalanma/bozulma riski oluşabilir. NOAA’nın “R3 radyo karartması” notu da özellikle haberleşme tarafında kısa süreli etkilerin mümkün olduğuna işaret ediyor.