Sağlık Harcamaları Hanelerin Yarısından Fazlasına Yük Oluyor!
2025 yılı TÜİK “Sağlık Modülü” sonuçları, sağlık harcamalarının haneler üzerindeki etkisini çarpıcı biçimde ortaya koydu. Gelir ve Yaşam Koşulları Araştırması ile birlikte uygulanan çalışmaya göre, doktor muayene ve tedavi harcamaları hanelerin %6,1’ine “çok”, %50,2’sine ise “biraz” yük getirdi. Böylece her iki haneden biri sağlık hizmeti için yaptığı harcamayı ekonomik bir yük olarak değerlendirdi.
İlaç harcamalarında da benzer bir tablo görüldü. Hanelerin %5,0’ı ilaç giderlerinin “çok”, %50,9’u ise “biraz” yük getirdiğini belirtti. Buna karşılık %44,0’ı ilaç harcamalarının yük oluşturmadığını ifade etti.
Diş muayene ve tedavileri ise daha farklı bir görünüm sergiledi. Hanelerin %28,6’sı son 12 ayda diş harcaması yapmadığını bildirirken, %5,3’ü çok, %37,2’si ise biraz yük yaşadığını belirtti.
Gelir Düzeyi Yükseldikçe Diş Harcaması Yapmama Oranı Artıyor
Gelir gruplarına göre incelendiğinde, özellikle diş tedavilerinde dikkat çekici bir eşitsizlik ortaya çıktı. En düşük %20’lik gelir grubundaki hanelerin %45,4’ü son bir yılda diş muayenesi veya tedavisi için harcama yapmadı. Bu oran en yüksek gelir grubunda %25,5’e geriledi.
Öte yandan, en düşük gelir grubundaki hanelerin %62,9’u doktor muayene ve tedavi harcamalarının yük getirdiğini belirtirken, en yüksek gelir grubunda hanelerin %53,0’ı bu harcamaların yük oluşturmadığını ifade etti. İlaç harcamalarında da benzer bir tablo gözlendi; üst gelir grubunda “yük getirmedi” diyenlerin oranı %59,5’e ulaştı.
Veriler, gelir düzeyi arttıkça sağlık harcamalarının daha az hissedilen bir maliyet haline geldiğini gösteriyor.
Çalışanların Yarısı Gün Boyu Ayakta
Araştırma, çalışan nüfusun fiziksel aktivite yoğunluğunu da ortaya koydu. İktisadi olarak faal 15 yaş ve üzeri fertlerin:
%45,5’i çoğunlukla ayakta çalışıyor,
%29,4’ü çoğunlukla oturarak çalışıyor,
%18,7’si yürüyerek veya orta düzey fiziksel aktivite ile çalışıyor,
%6,4’ü ise ağır iş ya da yoğun fiziksel faaliyet yürütüyor.
Yoksulluk veya sosyal dışlanma riski altında olanların yalnızca %17,2’si oturarak çalışırken, risk altında olmayanlarda bu oran %31,7’ye çıkıyor. Ağır işlerde çalışanların oranı ise risk grubunda %11,2 ile daha yüksek seviyede bulunuyor. Bu durum, düşük gelir gruplarının daha fazla fiziksel güç gerektiren işlerde yoğunlaştığını gösteriyor.
Toplumun Üçte İkisi Fiziksel Aktiviteye Zaman Ayırmıyor
Araştırmanın bir diğer dikkat çekici sonucu ise fiziksel aktivite alışkanlıklarına ilişkin oldu. 15 yaş ve üzerindeki fertlerin %63,3’ü iş dışında fiziksel aktivite veya boş zaman faaliyetlerine hiç zaman ayırmadığını belirtti.
Düzenli olarak (günde en az bir kez) fiziksel aktivite yapanların toplam oranı ise %13’ün altında kaldı. Bu tablo, hareketsiz yaşam tarzının toplum genelinde yaygın olduğunu ortaya koyuyor.
En Fazla Zorlanılan Alan: Görme ve Yürüme
Araştırmaya göre fertlerin büyük çoğunluğu temel işlevlerde sorun yaşamadığını ifade etti. Katılımcıların:
%96,9’u iletişimde,
%95,8’i öz bakımda,
%90,0’ı işitmede,
%85,2’si hatırlamada,
%80,5’i görmede,
%79,7’si yürümede sorun yaşamadığını belirtti.
Ancak zorlanma oranlarına bakıldığında en fazla sorun yaşanan alanın %17,3 ile görme olduğu görüldü. Bunu %15,2 ile yürüme ve %12,6 ile hatırlama takip etti.
Sağlıkta İki Ayrı Gerçek: Gelir ve Yaşam Tarzı Belirleyici
2025 TÜİK Sağlık Modülü sonuçları, sağlık harcamalarının özellikle düşük gelirli haneler için önemli bir ekonomik baskı unsuru olmaya devam ettiğini ortaya koyuyor. Bunun yanında fiziksel aktivite eksikliği ve çalışma koşullarındaki farklılıklar, sağlık göstergeleri üzerinde gelir temelli ayrışmanın sürdüğünü gösteriyor.
Veriler, hem ekonomik eşitsizliklerin hem de yaşam tarzı alışkanlıklarının toplum sağlığında belirleyici rol oynadığını net biçimde ortaya koyuyor.
Samet ÖZTÜRK
