Fenomenlik Vitrininin Ardındaki “Kirli Çark” İddiaları: Parıltılı Paylaşımların Gölgesinde Ne Var?
Sosyal medyada “fenomen” olarak bilinen isimler üzerinden yürüyen tartışma, aslında kişilere değil; bu görünür dünyanın arkasında kurulduğu öne sürülen bir düzene işaret ediyor. Kamuoyunda giderek daha sık dillendirilen iddialara göre; parıltılı paylaşımlar, lüks araç videoları, pahalı mekânlardan verilen pozlar ve bitmeyen “story” akışı bir vitrin oluşturuyor. Asıl tartışma ise vitrinin arkasında kalan karanlık alanlarda yoğunlaşıyor.
İddiaların merkezinde; örtülü reklamlar, kodlarla yürütülen satışlar, şüpheli para akışları, uyuşturucuya özendirme ve bazı senaryolarda cinsel sömürü gibi ağır suçlamalar bulunuyor. Bu iddialar, tek tek isimler üzerinden değil; sosyal medya ekosisteminde “normalleşen” bazı yöntemler üzerinden ele alınıyor. Tartışmayı büyüten nokta da tam olarak burada: Görünen içerik ile görünmeyen ilişki ağlarının birbirine karıştığı bir sistemden söz ediliyor.
“Vitrin” Nasıl Kuruluyor?
Konuşulan iddialara göre süreç çoğu zaman cazip bir imajın inşasıyla başlıyor. Etkileşim artıran paylaşımlar, “lüks yaşam” temalı içerikler ve sürekli yükselen bir görünürlük; takipçide hem merak hem de özenme duygusu oluşturuyor. Ardından “iş birliği” adı altında tanıtımlar geliyor: linkler, indirim kodları, DM üzerinden yönlendirmeler… Bu noktada bazı eleştiriler, reklam ile yönlendirme arasındaki sınırın belirsizleştiğini savunuyor.
Söz konusu düzeni anlatmak için kullanılan en yaygın ifade ise “link–kod–DM üçgeni”. Eleştirilere göre bu yöntem; takipçiyi belirli bir ürüne, hizmete ya da “özel” bir çevreye yönlendirmeyi kolaylaştırıyor. Tartışmanın riskli tarafı, bu yönlendirmenin kimi zaman masum ticari iş birliklerini aşarak, gençleri tehlikeli ortamlara çekebilecek bir özendirme diline dönüşebileceği iddiası.
“VIP Davet” İddiaları ve Karanlık Zincir
Gündeme taşınan en çarpıcı başlıklardan biri de “VIP davet” olarak sunulan bazı etkinlikler. İddialara göre, dışarıdan bakıldığında seçkin bir gece hayatı görüntüsü veren bu davetlerin bir kısmı, kapalı kapılar ardında bambaşka ilişki ağlarına bağlanabiliyor. Bazı anlatımlarda bu iddialar; sömürü zinciri, organize çıkar ilişkileri ve suç gelirlerinin ‘iş birliği’ ambalajıyla dolaşıma sokulması gibi çok daha ağır bir tabloya kadar uzatılıyor. Bu noktada vurgulanan şey, kesin hüküm vermekten çok; “vitrin” ile “arka plan” arasındaki uçuruma dikkat çekmek.
Hukuk ve Denetim Mesajı
Kamuoyuna yansıyan kararlar ve soruşturmalar ise tartışmaya ayrı bir boyut kazandırıyor. Bu tür süreçlerin verdiği ana mesajın, “görünürlük arttıkça denetimin de peşinden geldiği” yönünde olduğu değerlendiriliyor. Yani vitrin büyüdükçe, sistemin görünmeyen taraflarının da daha fazla mercek altına girebildiği ifade ediliyor.
Her Paylaşım Şüpheli Değil, Tartışma “Sistem” Üzerine
Öte yandan, bu tartışmanın kritik bir denge noktası var: Her fenomen, her iş birliği ya da her lüks paylaşım otomatik olarak şüpheli sayılmaz. Sosyal medya ekonomisi içinde yasal ve şeffaf biçimde çalışan çok sayıda içerik üreticisi ve marka iş birliği bulunuyor. Bu nedenle gündemdeki eleştiriler, “isim avı”ndan çok; gri alanların netleşmesine, reklamın doğru etiketlenmesine, para akışlarının şeffaflaşmasına ve gençleri hedef alan özendirme dilinin sınırlandırılmasına odaklanıyor.
Genel çerçevede tartışma, “fenomen” kimliğinden çok; fenomenlik vitrininin arkasında kurulabildiği öne sürülen oyunları anlatıyor. Ve hatırlatılan temel cümle şu: Parıltı büyüdükçe, gölgeler de büyüyebilir. Bu nedenle mesele yalnızca magazin ya da sosyal medya tartışması değil; toplumun güvenliği ve geleceğiyle ilgili bir başlık olarak görülüyor.
Pınar Kızıltaş
