İran’da Protestoların Bilançosu Ağırlaşıyor: Ölü Sayısı Kaça Dayandı?
İran’daki protestolara ilişkin yeni bilanço rakamları, ülkede gerilimin sürdüğünü ortaya koyuyor. İran İnsan Hakları Aktivistleri Haber Ajansı (HRANA), 16 gündür devam eden gösterilerde hayatını kaybedenlerin sayısının 646’ya yükseldiğini duyurdu. ABD merkezli HRANA’nın internet sitesinde yayımlanan raporda, eylemlerin ülkenin 31 eyaletine yayıldığı belirtilirken, can kayıpları ve gözaltı sayıları dikkat çekti.
HRANA: 646 kişi yaşamını yitirdi, 10 bini aşkın gözaltı var
HRANA’nın paylaştığı verilere göre, söz konusu 16 günlük süreçte hayatını kaybedenler arasında 9’u 18 yaşından küçük olmak üzere 505 eylemci yer aldı. Aynı raporda, emniyet güçlerine bağlı 133 kişinin öldüğü ve ayrıca 1 savcının yaşamını yitirdiği bilgisi de aktarıldı. Gösteriler sırasında olayların yaşandığı bölgelerde bulunan 7 kişinin de hayatını kaybettiği ifade edildi.
Raporda öne çıkan bir diğer başlık ise gözaltı sayıları oldu. HRANA, protestolar boyunca 10 bin 721 kişinin gözaltına alındığını bildirdi. Yaralı sayısına ilişkin net bir rakam paylaşılmasa da, olaylarda binlerce kişinin yaralandığı vurgulandı.
IHR’den farklı tablo: Eylemci ölü sayısı 648
Gösterilere ilişkin değerlendirmeler yalnızca HRANA ile sınırlı kalmadı. Norveç merkezli İran İnsan Hakları Örgütü (IHR) de ayrı bir açıklama yaparak, emniyet güçlerine ilişkin ölü sayısını belirtmeksizin, 9’u 18 yaşından küçük 648 eylemcinin hayatını kaybettiğini duyurdu. Böylece iki kuruluşun paylaştığı rakamlar, toplam can kaybının dağılımı ve kategoriler açısından farklılık gösterdi.
“Saçma ve plastik mermi” vurgusu
HRANA raporunda yaralanmalara ilişkin dikkat çekici bir ayrıntı da yer aldı. Buna göre, yaralanmaların önemli bir bölümünün saçma ve plastik mermilerin isabet etmesi sonucu meydana geldiği iddia edildi. Sahadaki çatışma görüntülerinin ve tanıklıkların artmasıyla birlikte, protestolarda kullanılan yöntemler ve güvenlik uygulamaları da uluslararası kamuoyunda yakından takip edilmeye devam ediyor.
Resmi açıklama yok, sayılar sivil raporlara dayanıyor
HRANA’nın raporunda, İran makamlarının protestolarda ölen ya da yaralananlara ilişkin resmi bir veri paylaşmadığı hatırlatıldı. Bu nedenle kamuoyuna yansıyan rakamların, ağırlıklı olarak insan hakları örgütleri ve bağımsız izleme raporlarına dayandığı belirtiliyor. Uzmanlar, sahaya erişimdeki kısıtlılık ve bilgi akışındaki sınırlamalar nedeniyle sayısal verilerin zaman içinde güncellenebildiğine dikkat çekiyor.
Bir önceki raporda ölü sayısı 538’di
HRANA, bir önceki gün yayımladığı 15’inci gün raporunda ölü sayısını 538, gözaltı sayısını ise 10 bin 600 olarak açıklamıştı. Son raporda hem can kaybı hem de gözaltı rakamlarının artması, protestoların etkisinin ve çatışma riskinin devam ettiğine işaret etti.
Protestoların fitili 28 Aralık’ta ateşlenmişti
İran’da protestoların, 28 Aralık 2025’te ülkenin yerel para biriminin döviz karşısında hızlı değer kaybetmesi ve derinleşen ekonomik sorunlar nedeniyle Tahran Büyük Çarşı’da esnafın başlattığı eylemlerle büyüdüğü aktarılıyor. İlk günlerde ekonomik taleplerle başlayan protestoların, kısa sürede farklı kentlere yayılarak ülke geneline taşındığı belirtiliyor.
