İşe Girmek İçin Yeni Engel: Madde Testi Şartı!
İşe alım süreçlerinde yeni bir dönem başladı. Son aylarda artan uyuşturucu operasyonlarının ardından, daha önce yalnızca sürücülük, güvenlik ya da ağır sanayi gibi “yüksek riskli” alanlarda istenen bağımlılık yapıcı madde tarama testleri, artık birçok sektörde standart adımlardan biri haline geliyor. Üstelik uygulama, bazı kurumlarda stajyer adaylarını da kapsayacak şekilde genişliyor.
Sağlık raporuna eklendi, mülakatın şartına dönüştü
İş dünyasında giderek yaygınlaşan bu uygulama, sağlık raporlarına eklenen “Bağımlılık Yapıcı Madde Tarama Testi” ile görünür hale geldi. Bazı şirketlerin bunu yazılı prosedür haline getirdiği, bazılarının ise mülakatın ilerleyen aşamalarında adaya “zorunlu kriter” olarak sunduğu belirtiliyor. Laboratuvar yetkilileri, son aylarda test talebinin 6–7 kat arttığına dikkat çekiyor.
İstanbul’da her gün 20 binden fazla test
Laboratuvar kaynaklarına göre yalnızca İstanbul’da günlük 20 bini aşan işveren talepli madde tarama testi yapılıyor. Artan yoğunluk nedeniyle laboratuvarların kurumsal paketler oluşturduğu, toplu anlaşmalarla fiyatları düşürdüğü ve bazı şirketlere mobil numune ekipleri gönderdiği ifade ediliyor. Bu tablo, testlerin bireysel sağlık kontrolünden çıkıp kurumsal risk yönetiminin parçasına dönüştüğünü gösteriyor.
Hangi sektörlerde yaygın?
Uygulamanın en sık görüldüğü alanlar arasında; enerji, lojistik, ağır sanayi, savunma, kimya, güvenlik, sağlık ve yazılım sektörleri öne çıkıyor. Bazı büyük kurumlarda bu kontrollerin daha sistematik hale geldiği, hatta bazı örneklerde stajyer adaylardan dahi test istendiği aktarılıyor. Uzmanlar, özellikle savunma ve havacılık gibi alanlarda çalışanların dikkat seviyesi ve karar alma kabiliyetinin yalnızca şirket performansını değil, insan hayatını ve kamu güvenliğini de etkilediğine işaret ediyor.
İşverenin test istemesi yasal mı?
Hukukçulara göre işverenin madde testi talep etmesi tamamen yasak değil, ancak kritik şartlar var:
Talebin işin niteliğiyle bağlantılı olması, Adayın açık rızasının alınması, Sonuçların gizli tutulması ve kişisel veri olarak korunması.
Keyfi test taleplerinin ise özel hayatın gizliliği ve KVKK açısından sorun doğurabileceği vurgulanıyor. Öte yandan işyerinde uyuşturucu kullanımı veya bulundurulması, İş Kanunu’nda “ahlak ve iyi niyet kurallarına aykırılık” kapsamında değerlendirilebildiği için, işverenin tazminatsız fesih hakkı doğabileceği belirtiliyor.
Test nasıl yapılıyor, fiyatı ne kadar?
Madde tarama testleri çoğunlukla idrar, kan veya tükürük örneğiyle gerçekleştiriliyor. Ortalama test ücretinin 2 bin 200 TL seviyesinde olduğu, toplu anlaşmalarda bu rakamın daha aşağı çekilebildiği aktarılıyor. KVKK gereği sonuçların esasen test yapılan kişiye teslim edildiği, işverene iletilmesi için adayın açık onayının gerektiği belirtiliyor. Sonuçlar genellikle kapalı zarf ya da kişisel dijital erişim üzerinden paylaşılıyor.
