Durak Dönemi Bitiyor mu? Yapay Zekâ Toplu Taşımayı Baştan Yazıyor!
Yolcu talebini anlık analiz eden yapay zekâ sistemleri, otobüs ve minibüslerin güzergâhını dakikalar içinde yeniden çiziyor; bekleme noktaları ise fiziksel duraklar yerine uygulamada belirlenen “sanal duraklara” kayıyor.
Avrupa ve Asya’daki büyük şehirlerde toplu ulaşım, sessiz ama köklü bir değişime hazırlanıyor. Klasik düzende araçlar sabit hatlarda ilerleyip her durakta dururken, yeni yaklaşımda işler tersine dönüyor: Araç, “hat” için değil; yolcunun talebi için hareket ediyor. Peki bu dönüşüm, günlük ulaşım alışkanlıklarını nasıl değiştirecek?
“Talep odaklı ulaşım” neyi değiştiriyor?
Son dönemde birçok kentte yaygınlaşmaya başlayan talep temelli ulaşım modeli, otobüslerin boş koltuklarla aynı rotada dolaşması yerine, anlık yolcu isteklerine göre esnek güzergâhlar oluşturmayı hedefliyor. Sistem, yoğunluk verilerini ve başvuruları saniyeler içinde analiz ederek, aracı yalnızca talep oluşan noktalara yönlendiriyor.
Bu sayede hem yoğun saatlerde hem de yolcunun az olduğu zamanlarda, gereksiz sefer ve gereksiz kilometre azaltılıyor. Ulaşım yönetimi “tahmin”le değil, gerçek zamanlı veriyle şekilleniyor.
Yapay zekâ rotayı nasıl kuruyor?
Modelin kalbinde, mobil uygulamalar üzerinden gelen talepleri toplayan yapay zekâ yazılımı var. Kullanıcılar “şu noktadan şu noktaya” isteğini ilettiğinde sistem:
Aynı istikamete giden yolcuları eşleştiriyor, Benzer varış noktalarına sahip 15–20 kişilik gruplar oluşturuyor, Trafik yoğunluğu ve mesafe verilerini hesaba katarak en verimli rotayı çıkarıyor.
En dikkat çekici adım ise burada: Yolcu artık “en yakın fiziksel durağa” değil, uygulamanın belirlediği en yakın sanal durağa yönlendiriliyor. Araç da o noktaya gidip yolcuyu alıyor. Böylece kimi zaman tek bir sabit durağa ulaşmak için yapılan fazladan yürüyüş ya da araçların hat üzerinde yaptığı gereksiz dolanma azalıyor.
Kazanç yalnızca zaman mı?
Sistemden beklenen asıl etki, “toplam verimlilik.” Yapay zekâ destekli optimize rotalar sayesinde bazı şehirlerde yolculuk sürelerinde yüzde 30’a varan iyileşmeler gözlemlendiği belirtiliyor. Bunun arkasında üç temel neden öne çıkıyor:
Boş dolaşan araç sayısının azalması Trafiğe göre dinamik rota güncellemesi Toplama-bırakma noktalarının daha akıllı belirlenmesi
Belediyeler ve ulaşım şirketleri açısından da tablo net: Sabit hatlarda düşük dolulukla dolaşan araçların yarattığı yakıt, personel ve zaman kaybı azaltılarak maliyetlerde tasarruf hedefleniyor.
Gece saatlerinde bile “akıllı” sefer
Model, yalnızca sabah-akşam yoğunluğuna göre çalışmıyor. Düşük talebin olduğu gece saatlerinde de sistem devrede kalabiliyor. Bu saatlerde büyük otobüsler yerine küçük ve elektrikli araçların kullanılması, hem maliyeti düşürüyor hem de karbon salımını azaltma hedeflerine katkı sunuyor.
Sıradaki adım: daha fazla ülkede pilot uygulama
Bu yaklaşımın, 2026 sonuna kadar gelişmekte olan ülkelerde de pilot bölgelerde uygulanmaya başlanması hedefleniyor. Eğer beklenen sonuçlar alınırsa, “durak” kavramı şehirlerde yeniden tanımlanabilir: Sokakta tabelası olan noktalar yerine, her gün değişebilen ve uygulamada beliren esnek buluşma noktaları gündelik hayatın parçası haline gelebilir.
